Van eiwitteelt naar een sterke keten: de kracht van praktijknetwerken

Kansen voor een toekomstbestendige landbouw

De teelt van eiwitrijke gewassen zoals lupine, veldbonen, erwten en soja biedt kansen voor een duurzamere landbouw. Deze gewassen kunnen bijdragen aan een gezonde bodem, meer biodiversiteit en het sluiten van regionale kringlopen. Bovendien groeit de belangstelling voor plantaardige eiwitten, zowel voor menselijke consumptie als voor veevoer.

Toch is de overstap naar deze teelten voor boeren niet vanzelfsprekend. De opbrengsten verschillen sterk per perceel en per jaar. Er is nog veel te leren over geschikte teeltmethoden, verwerking en opslag. En misschien wel de belangrijkste uitdaging: hoe zorg je voor voldoende afzet en een goed verdienmodel voor de boer?

Juist daarom is het belangrijk om niet alleen naar de teelt te kijken, maar naar de hele keten. Van de boer die het gewas verbouwt tot de fabrikant die er een product van maakt en de retailer die het uiteindelijk koopt.

Samen leren, ontwikkelen en vernieuwen

In het Versnellingsprogramma Eiwitteelt en Verwaarding Overijssel, dat loopt van 2024 tot en met 2027, wordt gewerkt aan het ontwikkelen van toekomstbestendige regionale eiwitketens.

De basis van het programma wordt gevormd door vier praktijknetwerken waarin ondernemers samenwerken aan nieuwe regionale eiwitketens. Zo werken telers als Inge Theisens, Frank Nieuwe Weme, Els Uijterlinde en Roland Velema aan de teelt en toepassing van eiwitgewassen voor veevoer. Tegelijkertijd richten ondernemers zoals Lekker Lupine en De Nieuwe Melkboer zich op de verwerking, verwaarding en afzet van plantaardige eiwitten primair voor humane consumptie. Samen onderzoeken zij hoe regionale ketens kunnen worden opgebouwd die boeren een duurzaam verdienmodel bieden.

De aanpak richt zich op drie belangrijke onderdelen:

• Verbeteren van de teelt: kennis en ervaringen uitwisselen, teeltresultaten vergelijken en onderzoeken welke teeltmethoden het beste werken op Overijsselse gronden.
• Ontwikkelen van verwerking: onderzoeken hoe gewassen efficiënt kunnen worden geschoond, gedroogd, opgeslagen en verwerkt, bij voorkeur binnen de regio.
• Nieuwe markten ontwikkelen: samenwerken met verwerkers en afnemers om nieuwe producten en afzetmogelijkheden te ontwikkelen en daarmee een beter verdienmodel voor telers mogelijk te maken.

De kracht van deze aanpak is dat ondernemers niet ieder afzonderlijk oplossingen hoeven te zoeken. Door ervaringen te delen, praktijkproeven uit te voeren en deskundigen te betrekken, ontstaat kennis die direct toepasbaar is. Wat in het ene netwerk wordt geleerd, kan ook andere deelnemers verder helpen.

Zo geven deelnemers aan dat veel teelttechnische vragen inmiddels gezamenlijk zijn opgelost. Ondernemers delen ervaringen over gewaskeuze, bemesting en oogst, wisselen kennis uit over verwerking en onderzoeken, zelfs mogelijkheden om machines gezamenlijk te benutten. Hierdoor hoeft niet iedere ondernemer afzonderlijk het wiel uit te vinden.

Praktijkervaringen: samen leren en nieuwe kansen ontwikkelen

De meerwaarde van de praktijknetwerken blijkt uit de ervaringen van deelnemers. Zo teelde Inge Theisens uit De Krim in 2025 voor het eerst gele erwten. Door kennis en ervaringen uit te wisselen met andere telers leerde ze veel over de teelt en oogst. Ook ervaren telers, zoals melkveehouder Frank Nieuwe Weme uit Weerselo, delen hun kennis. Hij ziet vooral voordelen van de mengteelt van erwten, triticale en gras voor de bodem en de daaropvolgende grasteelt.

Maar succesvolle teelt alleen is niet voldoende. Ook verwerking, afzet en een goed verdienmodel zijn belangrijk. Zo ontwikkelde Lekker Lupine binnen het programma een plantaardige spread en onderzoekt het netwerk nu de mogelijkheden om Australisch lupinemeel te vervangen door lupinemeel van Nederlandse bodem. De Nieuwe Melkboer werkt aan het schonen en malen van eiwitrijke gewassen en het ontwikkelen van collectieve afzetkanalen voor veevoer en menselijke consumptie.

Deze ervaringen laten zien hoe deelnemers van elkaar leren en samen werken aan nieuwe kansen. Niet iedere proef leidt direct tot succes, maar levert wel waardevolle kennis op voor de verdere ontwikkeling van regionale eiwitketens.

Stimuland verbindt de praktijk en houdt de samenwerking in beweging

Een praktijknetwerk ontstaat niet vanzelf. En alleen partijen bij elkaar brengen is niet voldoende om tot resultaten te komen. Binnen het Versnellingsprogramma vervult Stimuland daarom een belangrijke rol als aanjager, organisator en procesbegeleider. Als penvoerder zorgen we voor de organisatie en verantwoording van het programma en helpen we ondernemers ook bij het vinden van financiering en het aanvragen van subsidies. Maar de meerwaarde zit vooral in het begeleiden van de samenwerking tussen de verschillende partijen.

We ondersteunen de ontwikkeling van de praktijknetwerken, organiseren gezamenlijke bijeenkomsten en brengen ondernemers in contact met de juiste kennispartners, deskundigen en potentiële afnemers. Daarbij staat steeds de vraag centraal: wat hebben de deelnemers nodig om verder te komen? Soms is dat specifieke kennis over een teeltmethode. Een andere keer gaat het om het vinden van een verwerker, het organiseren van een praktijkproef of het bij elkaar brengen van partijen die samen een nieuwe afzetmarkt kunnen ontwikkelen. Zo werd binnen het programma een ketenversneller ingezet om ondernemers te ondersteunen bij het ontwikkelen van nieuwe samenwerkingen en afzetrelaties in de markt.

Stimuland bewaakt ook de samenhang tussen de verschillende netwerken. Ieder netwerk werkt aan eigen vraagstukken, maar de uitdagingen op het gebied van teelt, verwerking en afzet komen vaak overeen. Door kennis en ervaringen uit te wisselen, kunnen deelnemers van elkaar leren en gezamenlijk verder komen. De opgedane kennis wordt bovendien gedeeld met een bredere groep ondernemers, onderzoekers en beleidsmakers. Via bijeenkomsten, excursies, artikelen en andere communicatieactiviteiten zorgt Stimuland ervoor dat waardevolle inzichten ook ergens anders tot impact kunnen leiden.

Praktijknetwerken: samen ontdekken wat werkt

De landbouwtransitie vraagt om nieuwe teelten, andere verdienmodellen en sterke regionale ketens. Maar niet ieder gewas is geschikt voor elke bodem en niet elk nieuw product vindt direct een afzetmarkt. Vernieuwing vraagt daarom om experimenteren, kennis opdoen en ervaringen delen. Het Versnellingsprogramma laat zien hoe praktijknetwerken daarbij helpen. Ondernemers ontdekken samen wat wel en niet werkt, leren van elkaars ervaringen en hoeven niet ieder afzonderlijk dezelfde stappen te doorlopen. Zo worden risico’s verkleind en nieuwe ontwikkelingen versneld.

Voor overheden en onderzoeksinstellingen vormen praktijknetwerken een waardevolle verbinding met de dagelijkse praktijk. Ze maken zichtbaar welke kansen en knelpunten ondernemers ervaren en welke kennis en ondersteuning nodig zijn. Door beleid, onderzoek en praktijk met elkaar te verbinden, ontstaat kennis die direct kan worden toegepast en bijdraagt aan de verdere ontwikkeling van de landbouw.

Dat is waar Stimuland zich voor inzet: samenwerking organiseren, kennisontwikkeling stimuleren en ervoor zorgen dat nieuwe ideeën ook in de praktijk verder komen.

Samen aan de slag met praktijknetwerken?

Praktijknetwerken bieden ruimte om samen te leren, te experimenteren en nieuwe perspectieven te ontwikkelen. Stimuland helpt overheden, ondernemers en maatschappelijke organisaties om deze netwerken op te zetten en te begeleiden. Benieuwd wat een praktijknetwerk voor jouw vraagstuk kan betekenen? We denken graag mee!